dr hab. n. med. Janusz Skrzypecki

Okulistyka, Okulistyka dziecięca

Jęczmień na powiece u dzieci i dorosłych

dr hab. n. med. Janusz Skrzypecki

31 lipca 2023

0 Comment

Kompleksowy przewodnik po diagnostyce, leczeniu i zapobieganiu jęczmieniom u dzieci i dorosłych.

Jęczmień, w medycynie nazywany również hordeolum, to powszechne schorzenie, które zwykle objawia się jako uciążliwy, bolesny, czerwony guzek zapalny, przypominający pryszcz i znajduje się na powiece. Jęczmień może występować zarówno na zewnętrznej stronie powieki, jak i wewnętrznej stronie powieki, co może powodować dyskomfort i nadwrażliwość. Ponadto, jęczmień może występować na dolnej powiece oraz na powiece górnej.

Przyczyny i patofizjologia – jęczmień na powiece

Jęczmień wynika z zakażenia gruczołów łojowych Zeissa, gruczołów potowych Molla lub gruczołów Meiboma znajdujących się na dolnej i górnej powiece. Gruczoły te natłuszczają oko, ale w niektórych sytuacjach mogą ulec zablokowaniu przez sebum (woskowatą, oleistą substancję), co z kolei tworzy podłoże dla bakterii i prowadzi do rozwoju jęczmienia. Bakteryjny wzrost w zablokowanym gruczole wywołuje proces zapalny i infekcyjny, prowadząc do powstania charakterystycznego bolesnego obrzęku powieki i czerwonego guzka zapalnego – jęczmienia.

Najczęściej sprawcą infekcji prowadzącej do powstania jęczmienia na dolnej i górnej powiece są bakterie Staphylococcus, które normalnie nieszkodliwie zamieszkują naszą skórę. Jednakże, inne mikroorganizmy mogą również przyczyniać się do tego stanu. Osoby cierpiące na przewlekłe zapalenie brzegów powiek lub łojotokowe zapalenie skóry są bardziej narażone na rozwój jęczmienia z powodu zaburzeń funkcji ujść gruczołów oraz nierównowagi w naturalnej florze bakteryjnej powieki.

Wyróżniamy dwa rodzaje jęczmienia: jęczmień zewnętrzny, który pojawia się na zewnętrznej stronie powieki i dotyczy zakażenia mieszków włosowych oraz gruczołów łojowych Zeissa i potowych Molla, oraz jęczmień wewnętrzny, związany z zakażeniem gruczołów Meiboma na wewnętrznej stronie powieki.

Ostatnie czasy przyniosły wzrost liczby przypadków jęczmienia, co wydaje się być związane z trwającą pandemią COVID-19. Zwiększona liczba przypadków jęczmienia oka podczas pandemii jest przypisywana noszeniu masek, które mogą kierować wydychane powietrze do góry, co potencjalnie prowadzi do długotrwałego przebywania w suchym środowisku i zakłócenia normalnej flory bakteryjnej powieki.

Główne czynniki ryzyka rozwoju jęczmieni

Wśród najczęściej wymienianych czynników ryzyka rozwoju jęczmienia na dolnej i górnej powiece są:

Zła higiena oczu – nieodpowiednia lub niewłaściwa higiena oczu, w tym brak częstego mycia rąk, może prowadzić do zakażenia bakteryjnego, które jest najczęstszą przyczyną jęczmienia.
Noszenie soczewek kontaktowych – soczewki kontaktowe mogą zaburzać prawidłową florę bakteryjną powierzchni oka, zwłaszcza jeśli nie są odpowiednio czyszczone.
Przewlekłe zapalenie brzegów powiek – stan ten sprzyja rozwojowi jęczmienia poprzez przewlekłe zapalenie gruczołów tarczkowych.
Choroby skóry – osoby cierpiące na trądzik różowaty, łojotokowe zapalenie skóry lub inne stany zapalne brzegów powiek są bardziej narażone na rozwój jęczmienia.
Choroby przewlekłe – cukrzyca lub inne choroby przewlekłe mogą zwiększać ryzyko wystąpienia jęczmienia.
Stres i niedobór snu – osłabiają układ odpornościowy, sprzyjając rozwojowi zakażeń.
Częste dotykanie oczu brudnymi rękami – zwiększa ryzyko zakażenia.
Wcześniejsze przypadki jęczmienia – osoby, które miały już wcześniej jęczmień, są bardziej podatne na jego nawroty.

Objawy jęczmienia na dolnej i górnej powiece

Typowo pacjent może zauważyć zlokalizowany, bolesny obrzęk powieki, często z zaczerwienieniem całej powieki lub jej fragmentu. Obrzęk może początkowo objawiać się jako ogólne zaczerwienienie powieki i stan zapalny, który stopniowo lokalizuje się w konkretnym punkcie. Badanie fizykalne często ujawnia zlokalizowany, wrażliwy, czerwony guzek zapalny, wypełniony ropą, który przebija skórę. Ta zmiana może być zlokalizowana na wewnętrznej lub zewnętrznej stronie powieki. Towarzyszyć mogą objawy takie jak ból oka, świąd powiek, uczucie ciała obcego oraz łzawienie oczu. Powiększenie węzłów chłonnych w okolicy może świadczyć o rozwoju zakażenia.

Jęczmień na oku – ile trwa?

Jęczmień na powiece dolnej lub górnej trwa w większości przypadków od 7 do 14 dni. Prawidłowe stosowanie ciepłych okładów i leczenie farmakologiczne może skrócić czas trwania choroby. Nieleczony jęczmień może przejść w przewlekły stan zapalny, prowadząc do powstania gradówki, czyli przewlekłego zapalenia gruczołów tarczkowych. W przypadku dużego obrzęku powieki lub zaburzeń widzenia konieczna jest pilna konsultacja okulistyczna.

Leczenie i zapobieganie jęczmieniom

Zapobieganie jest często najlepszym lekiem, i to powiedzenie sprawdza się również w przypadku jęczmienia na powiece. Dobra higiena powiek, w tym częste mycie rąk oraz unikanie dotykania oczu brudnymi rękami, jest podstawą w zapobieganiu jęczmieniom. Regularna procedura czyszczenia brzegów powiek, polegająca na codziennym myciu twarzy i powiek łagodnym mydłem oraz ciepłą wodą, a także dokładnym usuwaniu makijażu, może znacznie zmniejszyć ryzyko rozwoju jęczmienia. Dla osób bardziej podatnych na tworzenie się jęczmieni, zaleca się stosowanie specjalistycznych preparatów do oczyszczania powiek oraz leczenie dermatologiczne przewlekłego zapalenia brzegów powiek.

W trakcie leczenia jęczmienia stosowanie ciepłych okładów jest podstawową metodą wspomagającą drenaż zakażonych gruczołów. Okłady rozgrzewające, wykonywane 4 razy dziennie przez 10-15 minut, pomagają w rozpulchnieniu zmian i ułatwiają wypływ ropy. Dodatkowo lekarz może zalecić farmakoterapię zakażeń bakteryjnych w postaci maści lub kropli z antybiotykiem. W cięższych przypadkach konieczne może być leczenie doustne lub interwencja chirurgiczna.

Leczenie jęczmienia na dolnej i górnej powiece

Stosowanie ciepłych okładów – nakładaj na powiekę ciepły, mokry kompres przez 10-15 minut kilka razy dziennie.
Farmakoterapia zakażeń bakteryjnych – miejscowe antybiotyki w postaci maści lub kropli, czasem doustne antybiotyki.
Unikanie wyciskania jęczmienia – nie należy samodzielnie wyciskać ani nakłuwać jęczmienia.
Zaprzestanie stosowania makijażu oczu oraz noszenia soczewek kontaktowych do czasu wygojenia.

W przypadku przewlekłego zapalenia brzegów powiek lub nawracających jęczmieni może być konieczne leczenie dermatologiczne i długotrwała profilaktyka.

Jęczmień na oku – domowe sposoby

Domowe sposoby mogą wspomagać leczenie jęczmienia. Stosowanie ciepłych okładów z zielonej herbaty lub świetlika może dodatkowo łagodzić stan zapalny i przyspieszać gojenie. Delikatne masowanie powieki w kierunku ujść gruczołów pomaga w usunięciu zalegającej wydzieliny. Należy jednak unikać wilgotnych okładów, które mogą sprzyjać rozwojowi bakterii.

Jęczmień na powiece u dziecka – objawy i leczenie

Jęczmień u dzieci objawia się podobnie jak u dorosłych, z bolesnym obrzękiem powieki, zaczerwienieniem, bólem oka i świądem powiek. Leczenie obejmuje stosowanie ciepłych okładów, delikatny masaż oraz w razie potrzeby leki przeciwbólowe. W przypadku braku poprawy po kilku dniach konieczna jest konsultacja lekarska.

Zapobieganie jęczmieniom na dolnej i górnej powiece

Zapobieganie jęczmieniom polega na przestrzeganiu zasad higieny, częstym myciu rąk, unikaniu dotykania oczu brudnymi rękami oraz właściwej pielęgnacji powiek. Osoby noszące soczewki kontaktowe powinny szczególnie dbać o ich higienę i unikać ich noszenia podczas infekcji.

Powikłania jęczmienia

Zapalenie tkanki okołooczodołowej to powikłanie jęczmienia wymagające leczenia ogólnego. Nieleczony jęczmień może prowadzić do powstania gradówki, czyli przewlekłego zapalenia gruczołów tarczkowych, które objawia się jako bezbolesny guzek na powiece. Duży jęczmień może powodować zaburzenia widzenia poprzez ucisk na gałkę oczną.