Suplementacja diety w retinitis pigmentosa – co mówią badania?
Retinitis pigmentosa (RP) to rzadka, dziedziczna choroba genetyczna zwyrodnieniowa siatkówki, prowadząca do stopniowej utraty widzenia, a w niektórych przypadkach nawet całkowitej utraty wzroku. Choroba ta jest spowodowana niedoborem witaminy A lub innymi czynnikami genetycznymi, które wpływają na prawidłowe funkcjonowanie siatkówki oka. Z uwagi na brak skutecznych metod leczenia większości postaci RP, suplementacja diety w retinitis pigmentosa wydaje się atrakcyjnym sposobem na spowolnienie progresji choroby. Jednak warto podkreślić, że retinitis pigmentosa jest schorzeniem o podłożu genetycznym, a jej przebieg jest często nieuleczalny. Jak jednak wskazuje raport Amerykańskiej Akademii Okulistyki (American Academy of Ophthalmology, AAO), dowody na skuteczność takiego podejścia są wciąż niejednoznaczne.
Suplementy diety badane w retinitis pigmentosa
Naukowcy przeanalizowali wyniki 15 badań opublikowanych w latach 1993–2022, które dotyczyły suplementacji diety w retinopatii barwnikowej – schorzeniu będącym formą zwyrodnienia barwnikowego siatkówki. Wśród ocenianych związków znalazły się m.in.:
- Witamina A, której niedobór jest jedną z najczęstszych przyczyn kurzej ślepoty i zaburzeń prawidłowego funkcjonowania siatkówki oka,
- Kwas dokozaheksaenowy (DHA),
- Luteina,
- Witamina E,
- Ekstrakt z owoców goji (Lycium barbarum),
- Kwas chlorogenowy.
Badania oceniano pod kątem skuteczności w spowalnianiu degeneracji siatkówki, m.in. na podstawie wyników elektroretinografii (ERG) oraz testów pola widzenia (VF), które mierzą widzenie obwodowe i funkcjonowanie plamki żółtej w warunkach słabego oświetlenia i ciemności.
Wyniki badań – co wiemy na dziś?
1. Witamina A
Wysokodawkowa suplementacja witaminą A (15 000 IU dziennie) wykazała w jednym z badań redukcję tempa spadku amplitudy odpowiedzi ERG o 6,2% rocznie w porównaniu do 7,5% w grupie kontrolnej. Jednak nie odnotowano znaczącego wpływu na inne parametry, takie jak pole widzenia czy ostrość wzroku.
Uwagi: Nadmiar witaminy A może prowadzić do toksyczności, w tym uszkodzenia wątroby i innych powikłań, szczególnie u kobiet w ciąży oraz osób z chorobami wątroby. Nadmierne spożycie witaminy A jest zatem szczególnie niezbędne do kontrolowania i może być niebezpieczne w skutkach.
2. DHA (kwas omega-3)
Badania nad DHA w dawkach 1200 mg/dziennie wykazały brak istotnych różnic w progresji RP w porównaniu do placebo. W niektórych analizach wtórnych odnotowano potencjalne korzyści u osób, które wcześniej nie stosowały witaminy A, jednak wyniki te wymagają dalszych badań.
3. Luteina
Badania nad luteiną (12 mg dziennie) sugerują jej potencjalny wpływ na ochronę pola widzenia, szczególnie w jego obszarach peryferyjnych. Jednakże korzyści te były widoczne głównie w analizach wtórnych, a ich znaczenie kliniczne pozostaje niejasne.
4. Witamina E
Suplementacja witaminą E w dawce 400 IU dziennie nie przyniosła istotnych korzyści. Co więcej, w jednej z analiz zauważono, że może ona przyspieszać spadek funkcji siatkówki u niektórych pacjentów.
5. Ekstrakt z owoców goji
Goji, bogate w zeaksantynę, w jednym badaniu wykazało poprawę ostrości wzroku po 12 miesiącach stosowania, ale wyniki były częściowo związane z większą utratą ostrości w grupie kontrolnej.
6. Kwas chlorogenowy
Badanie nad kwasem chlorogenowym (60 mg dziennie) wykazało niewielką poprawę amplitudy odpowiedzi ERG, jednak znaczenie tego efektu w praktyce klinicznej jest ograniczone.
Wnioski i rekomendacje w zakresie składników odżywczych – retinitis pigmentosa
- Brak jednoznacznych dowodów – obecne badania nie dostarczają wysokiej jakości dowodów na skuteczność suplementacji diety w spowalnianiu progresji RP. Większość pozytywnych wyników pochodzi z analiz wtórnych lub dotyczy parametrów, których znaczenie kliniczne nie zostało potwierdzone.
- Potrzeba dalszych badań – choroba taka jak RP, charakteryzująca się rzadkością i powolnym przebiegiem, wymaga dobrze zaplanowanych badań wieloośrodkowych z uwzględnieniem nowoczesnych, klinicznie istotnych punktów końcowych, takich jak obserwacji zmian pola widzenia i funkcji siatkówki.
- Potencjalne ryzyko – niektóre suplementy (np. witamina A czy β-karoten) mogą być związane z działaniami niepożądanymi, zwłaszcza w wyższych dawkach.
- Terapia genowa oraz inne nowoczesne metody leczenia pozostają obiecującą opcją dla przyszłości, choć obecnie nie są powszechnie dostępne.
Retinopatia barwnikowa – czy warto stosować suplementy?
Pomimo braku silnych dowodów, suplementy, takie jak witamina A czy luteina, mogą być rozważane przez pacjentów z retinopatią barwnikową w ramach uzupełnienia diety, zawsze pod nadzorem lekarza. Warto jednak pamiętać, że ich skuteczność jest w najlepszym wypadku hipotetyczna, a podstawą opieki pozostaje regularne monitorowanie stanu siatkówki i wczesne wykrywanie powikłań, takich jak obrzęk plamki, zmętnienie soczewki czy uszkodzenie siatkówki.
Dieta bogata w składniki odżywcze, w tym produkty pochodzenia zwierzęcego oraz warzywa takie jak słodkie ziemniaki, może odgrywać ważną rolę w profilaktyce i zapobieganiu pogorszeniu wzroku. W przypadku zaburzeń odżywiania czy innych przyczyn niedoboru witaminy A, suplementacja jest szczególnie niezbędna. Ponadto, zmiany stylu życia, odpowiednia dieta i stosowanie pomocy optycznych mogą wspierać funkcjonowanie wzroku, zwłaszcza u dzieci i osób z trudnościami w widzeniu w ciemności.
Bibliografia
Raport Amerykańskiej Akademii Okulistyki, 2024.
