Obwodowe zwyrodnienia siatkówki

Częstą przyczyną konsultacji w gabinecie okulistycznym jest badanie dna oka z powodu obwodowych zmian zwyrodnieniowych siatkówki, które obejmują jej obwodową część. Do najczęstszych obwodowych zwyrodnień siatkówki należą zwyrodnienie kraciaste, zwyrodnienie typu ślad ślimaka oraz zwyrodnieniowe rozwarstwienie siatkówki. Zmiany te wymagają regularnych wizyt kontrolnych, a w wyselekcjonowanych przypadkach stanowią wskazanie do profilaktycznej laseroterapii. W przeszłości okuliści większość obwodowych zmian zwyrodnieniowych kwalifikowali do zabiegu laserowego w celu zmniejszenia ryzyka odwarstwienia siatkówki. Dane naukowe wskazują jednak, że postępowanie takie nie zawsze przynosi oczekiwane rezultaty. Pomimo że osoby ze zmianami zwyrodnieniowymi siatkówki mają duże ryzyko odwarstwienia, to nie zawsze dochodzi do niego w miejscu zaobserwowanego wcześniej zwyrodnienia. Tym samym zabieg profilaktyczny może nie być skuteczny u wszystkich pacjentów.

Zwyrodnienie kraciaste

Jednym z najczęściej spotykanych typów zwyrodnienia obwodowej części siatkówki jest zwyrodnienie kraciaste. Dotyczy ono nawet 10% populacji, a występuje obuocznie nawet u 40% osób z tej grupy. Zwyrodnienie kraciaste predysponuje do przedarcia i odwarstwienia siatkówki. W badaniach sekcyjnych stwierdzono przedarcie siatkówki w 2,5% gałek ocznych ze zwyrodnieniem kraciastym. Niemniej, należy zauważyć, że przedarcie nastąpiło w obszarze zwyrodnienia kraciastego tylko w przypadku 1,4% badanych oczu. Wynika z tego, że obecność zwyrodnienia kraciastego wskazuje na podwyższone ryzyko wystąpienia przedarcia siatkówki nie tylko w obszarze zwyrodnienia, ale na obszarze całej siatkówki. W związku z powyższym zabezpieczenie laserem jedynie miejsca objętego zwyrodnieniem może nie być wystarczające w celu uniknięcia przedarcia siatkówki oraz jej odwarstwienia.

Szczególną uwagę okuliści zwracają również na obwodowe zmiany zwyrodnieniowe siatkówki u pacjentów, u których w jednym oku doszło już do przedarciowego odwarstwienia siatkówki. W takiej sytuacji zaleca się profilaktyczne leczenie całego obwodu siatkówki objętego zmianami zwyrodnieniowymi. Badania wskazują, że takie profilaktyczne działanie jest skuteczne u pacjentów z wysoką krótkowzrocznością mniejszą niż 6D (tj. -5D, -4D itd.) oraz u których zwyrodnienie kraciaste siatkówki obejmuje mniej niż 25% obwodu gałki ocznej.

Rozwarstwienie siatkówki

Zwyrodnieniowe rozwarstwienie siatkówki powstaje na skutek niedoskonałości tkanki łącznej (tj. gleju) występującego w siatkówce, prowadząc do rozdzielenia siatkówki na dwie warstwy oraz utraty jej funkcji w miejscu rozwarstwienia. Rozwarstwienie siatkówki jest zmianą o nieustalonej etiologii i jest rzadsze niż zwyrodnienie kraciaste, występując u około 1% ludzi. Nie wiąże się z istotnie większym ryzykiem odwarstwienia siatkówki i w związku z tym nie wymaga profilaktycznej laseroterapii.

Przedarcie siatkówki

Przedarcie siatkówki nie jest zmianą zwyrodnieniową, ale może powstać w obszarze zwyrodnienia. Przedarcie siatkówki, szczególnie w połączeniu z objawami, takimi jak błyski czy zaburzenia widzenia centralnego i pola widzenia, wymaga natychmiastowej laseroterapii profilaktycznej. Takie postępowanie ma na celu niedopuszczenie do powstania odwarstwienia siatkówki, które stanowi poważne schorzenie i bezpośrednie ryzyko trwałego uszkodzenia widzenia.

Odwarstwienie siatkówki

Odwarstwienie siatkówki to stan bezpośredniego zagrożenia dla wzroku. Odwarstwienie siatkówki, które nie objęło jeszcze plamki żółtej, czyli centralnej części siatkówki odpowiedzialnej za widzenie centralne, wymaga natychmiastowej interwencji chirurgicznej – witrektomii. W przypadku objęcia procesem plamki żółtej zmiany w narządzie wzroku są już częściowo nieodwracalne. Czynniki ryzyka odwarstwienia siatkówki obejmują m.in. krótkowzroczność, nadciśnienie tętnicze oraz obecność obwodowych zmian zwyrodnieniowych siatkówki.

Profilaktyczna fotokoagulacja siatkówki

Z punktu widzenia pacjenta zabieg profilaktycznej fotokoagulacji (laserowania) siatkówki nie różni się w sposób istotny od zwykłego badania okulistycznego. Zabieg jest bezbolesny i bezpieczny, wymaga rozszerzenia źrenic oraz założenia na gałkę oczną specjalnej soczewki. Najgroźniejsze dla pacjenta są powikłania odległe wykonania takiego zabiegu, tj. powstanie nowych przedarć oraz błony nasiatkówkowej. Ze względu na wspomniane powikłania zabieg profilaktycznej fotokoagulacji powinien być stosowany tylko w sytuacji jednoznacznych wskazań medycznych.

Aktualne rekomendacje

W chwili obecnej brakuje danych uzasadniających stosowanie profilaktycznej fotokoagulacji w przypadku bezobjawowych zwyrodnień siatkówki. Pacjenci, u których występują zwyrodnienia siatkówki, np. zwyrodnienie kraciaste siatkówki, powinni być edukowani w zakresie niepokojących objawów, takich jak błyski, pojawienie się dużej liczby mętów przed okiem, pogorszenie ostrości wzroku, zaburzenia widzenia centralnego i obwodowego pola widzenia lub wystąpienie ciemnej zasłony przed okiem. W takiej sytuacji pacjenci powinni szukać natychmiastowej pomocy okulistycznej, gdyż wdrożenie właściwego leczenia jest często warunkiem zachowania dobrej ostrości wzroku. Mieszkańcom stolicy i okolic polecamy oczywiście konsultację w gabinetach Okulista Warszawa – Okulistyka Akademicka.