Krótkowzroczność – najczęściej występująca wada wzroku. Czy należy się martwić, czy można coś zrobić?

Krótkowzroczność to najczęściej występująca wada wzroku, spowodowana nadmiernym wydłużeniem gałki ocznej. Główne przyczyny krótkowzroczności to zarówno podłoże genetyczne, jak i czynniki środowiskowe, które mogą zwiększać ryzyko rozwoju krótkowzroczności. Coraz częściej nasz świat, zwłaszcza jego wirtualna część, pozostaje „na wyciągnięcie ręki”. Nasz organizm nie odczuwa potrzeby prawidłowego wykształcenia ostrości widzenia obiektów oddalonych. Można nawet stwierdzić, że wzrok przechodzi przyspieszoną ewolucję, ułatwiając oglądanie tego, na czym najczęściej się skupiamy: komputer, smartfon, tablet. Zgodnie z zasadami optyki, jeśli przedmiot przesuwamy w kierunku układu optycznego oka, promienie świetlne odbite od tego obiektu będą się ogniskowały w większej odległości od układu optycznego – w przypadku gałki ocznej: za siatkówką, która odbiera informację niesioną przez światło. W celu uzyskania ostrości widzenia obiektów położonych blisko, ludzkie oko wykorzystuje akomodację, czyli skurcz mięśnia rzęskowego. W przypadku krótkowzroczności osiowej, czyli zbyt długiej gałki ocznej, promienie światła pochodzące z obiektów oddalonych skupiają się przed siatkówką. Przesunięcie obiektu w kierunku oka powoduje, że obraz jest ostry bez skurczu mięśnia rzęskowego i bez wysiłku. Pomimo że taki układ wymaga zmniejszonej konieczności wykorzystywania akomodacji przy pracy wzrokowej do bliży, jest bardzo niekorzystny strukturalnie i leży u podłoża licznych powikłań związanych z wadą wzroku.

EPIDEMIOLOGIA

W krajach Dalekiego Wschodu, takich jak Japonia czy Korea Południowa, nawet 90% nastolatków cierpi na krótkowzroczność. W Europie Zachodniej i Środkowej sytuacja jest korzystniejsza – obecnie około 35% populacji jest krótkowzroczna. Przewiduje się, że w 2030 roku prawie 3,5 miliarda ludzi będzie miało wadę wzroku.

W Polsce również rośnie liczba osób z krótkowzrocznością. Rodzice często wyrażają zaniepokojenie kolejną dioptrią swojego dziecka, co podkreśla znaczenie wczesnego rozpoznania i odpowiedniej korekcji krótkowzroczności za pomocą okularów korekcyjnych lub soczewek kontaktowych.

ROZWÓJ KRÓTKOWZROCZNOŚCI

Krótkowzroczność pojawia się najczęściej w okresie dojrzewania, zwykle około 6 roku życia. Istotnym czynnikiem ryzyka jest obecność wady wzroku u rodziców, co wskazuje na podłoże genetyczne. Badania epidemiologiczne pokazują, że średnia progresja wady w wieku 6-16 lat wynosi około 0,4 dioptrii rocznie. U większości pacjentów progresja zatrzymuje się około 24 roku życia, choć u 18% wada może się pogłębiać także później.

CZYNNIKI RYZYKA ROZWOJU KRÓTKOWZROCZNOŚCI

Geny

Wiele genów wpływa na rozwój krótkowzroczności, a ich obecność może zwiększać ryzyko rozwoju wady nawet 40-krotnie.

Czynniki środowiskowe

Czynniki środowiskowe, takie jak długotrwałe skupianie wzroku na obiektach znajdujących się w zbyt bliskiej odległości (np. książki, smartfony, tablety, komputery), mają istotny wpływ na rozwój krótkowzroczności refrakcyjnej i osiowej. Niedostateczna ekspozycja na światło dzienne, czyli niewystarczająca ekspozycja na światło słoneczne, również zwiększa ryzyko rozwoju krótkowzroczności. Brak czasu spędzanego na świeżym powietrzu, czyli w świetle dziennym, powoduje mniejsze uwalnianie dopaminy – inhibitora wzrostu gałki ocznej – co sprzyja nadmiernemu wydłużeniu gałki ocznej.

Wpływ pandemii Covid-19 na rozwój krótkowzroczności

Izolacja związana z pandemią Covid-19 przyspieszyła rozwój krótkowzroczności u dzieci, co potwierdza znaczenie czynników środowiskowych, takich jak długotrwałe skupianie wzroku na bliskich obiektach i niewystarczająca ekspozycja na światło słoneczne.

CZY KRÓTKOWZROCZNOŚĆ STANOWI ZAGROŻENIE?

Nie każda krótkowzroczność prowadzi do trwałego uszkodzenia wzroku. Ryzyko to wzrasta jednak wraz z wysokością wady, szczególnie w przypadku krótkowzroczności wysokiej, która może powodować poważne powikłania, takie jak odwarstwienie siatkówki, uszkodzenie nerwu wzrokowego czy zmiany w naczyniach krwionośnych oka. Dlatego konieczna jest specjalistyczna opieka medyczna oraz regularne badania.

METODY LECZENIA KRÓTKOWZROCZNOŚCI

Korekcja krótkowzroczności najczęściej odbywa się za pomocą okularów korekcyjnych lub soczewek kontaktowych z soczewkami rozpraszającymi (minus). W przypadku wysokiej krótkowzroczności stosuje się zaawansowane metody korekcji, takie jak laserowa korekcja wzroku, która poprawia ostrość widzenia, ale nie eliminuje strukturalnych zmian związanych z nadmiernym wydłużeniem gałki ocznej.

Metody spowalniające progresję krótkowzroczności

• Zwiększenie czasu spędzanego na świeżym powietrzu i ekspozycji na światło dzienne, co jest bezpośrednim efektem ekspozycji na światło słoneczne, pomaga zmniejszyć ryzyko rozwoju krótkowzroczności.
• Nowoczesne okulary i soczewki kontaktowe z technologią defocus mogą spowalniać postęp wady.
• Ortokeratologia, czyli stosowanie specjalnych soczewek kontaktowych na noc, pozwala na korekcję krótkowzroczności i jednoczesne zahamowanie jej progresji.
• Stosowanie atropiny w niskim stężeniu rozluźnia akomodację oka, co pomaga zmniejszyć tempo wydłużania gałki ocznej.

PODSUMOWANIE

Krótkowzroczność to jedna z najczęściej występujących wad wzroku, której rozwój jest związany z zarówno czynnikami genetycznymi, jak i środowiskowymi. Wczesne rozpoznanie objawów krótkowzroczności oraz odpowiednia korekcja krótkowzroczności za pomocą okularów lub soczewek kontaktowych, a także zastosowanie metod spowalniających progresję wady, są kluczowe dla zapobiegania poważnym powikłaniom i trwałemu uszkodzeniu wzroku. Regularne badania i specjalistyczna opieka medyczna pozwalają skutecznie kontrolować rozwój krótkowzroczności i poprawić jakość życia pacjentów.

OPRACOWANO NA PODSTAWIE

Németh J, et al. Update and guidance on management of myopia. European Society of Ophthalmology in cooperation with International Myopia Institute. Eur J Ophthalmol. 2021 Mar 5:1120672121998960. doi: 10.1177/1120672121998960. Epub ahead of print. PMID: 33673740.

Zhang F, Lai L. Advanced Research in Scleral Cross-Linking to Prevent From Progressive Myopia. Asia Pac J Ophthalmol (Phila). 2021 Jan 22;10(2):161-166. doi: 10.1097/APO.0000000000000340. PMID: 33492849.

Gifford KL, Richdale K, Kang P, Aller TA, Lam CS, Liu YM, et al. IMI – Clinical Management Guidelines Report. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2019;60(3):M184-M203. doi:10.1167/iovs.18-25977.