Cukrzycowy obrzęk plamki

Cukrzyca to choroba wynikająca z upośledzonego wydzielania insuliny przez trzustkę (cukrzyca typu 1) lub z niewrażliwości narządów na działanie insuliny (cukrzyca typu 2). Podstawową funkcją insuliny jest wspomaganie transportu glukozy z krwi do tkanek. Zaburzenie funkcjonowania tego procesu prowadzi do wzrostu stężenia glukozy we krwi. Taka sytuacja jest bardzo niebezpieczna dla naszych naczyń – glukoza uszkadza śródbłonek naczyń, co z kolei przyspiesza rozwój miażdżycy i prowadzi do przewlekłego niedotlenienia naszego organizmu. Ponadto, drobne naczynia krwionośne w przebiegu cukrzycy mają tendencję do przeciekania – w niektórych narządach, w tym w oku, nawet najmniejszy wyciek z naczynia może doprowadzić do trwałego upośledzenia funkcji danego narządu.

Retinopatia cukrzycowa

Uszkodzenia siatkówki związane z cukrzycą nazywane są zbiorczym terminem: retinopatia cukrzycowa. Wśród nieprawidłowości, które może wykryć okulista w czasie badania dna oka u pacjenta chorującego na cukrzycę, znajdują się:

• cukrzycowy obrzęk plamki
• wysięki twarde
• wybroczyny
• wylewy krwi
• nieprawidłowe połączenia między naczyniami
• nowotworzenie naczyń (neowaskularyzacja)

Duże badania epidemiologiczne pokazują, że pewne cechy retinopatii cukrzycowej można wykryć po 20 latach u 99% pacjentów z cukrzycą typu 1 oraz u około 60% pacjentów z cukrzycą typu 2. Szacuje się, że na świecie do 2030 roku aż 200 milionów ludzi będzie chorowało na retinopatię cukrzycową.
Zaburzenie funkcjonowania naczyń prowadzi do powstania charakterystycznych objawów na dnie oka, które wynikają z niedotlenienia siatkówki, a także z nieszczelności naczyń. Należą do nich: obrzęk plamki żółtej, wybroczyny, wysięki, wylewy krwi, a w zaawansowanych postaciach także nowotworzenie naczyń. Należy pamiętać, że do nowotworzenia naczyń dochodzi nie tylko na dnie oka, ale także w jego przednim odcinku – w kącie przesączania.

Cukrzycowy obrzęk plamki – makulopatia cukrzycowa

Cukrzycowy obrzęk plamki jest jednym z objawów retinopatii cukrzycowej. Cukrzycowy obrzęk plamki powstaje na skutek nieszczelności drobnych naczyń siatkówki zlokalizowanych w centralnej części siatkówki, czyli plamce żółtej, będącej najbardziej wyspecjalizowaną i wrażliwą częścią siatkówki odpowiedzialną w ludzkim oku za precyzyjny odbiór obrazu. Początkowo obrzęk plamki może przebiegać bezobjawowo. Z tego względu istotne jest przeprowadzanie regularnych kontroli okulistycznych u osób chorujących na cukrzycę oraz prawidłowe leczenie cukrzycy prowadzone pod kierunkiem lekarza rodzinnego i diabetologa.
W diagnostyce cukrzycowego obrzęku plamki bardzo istotne jest przeprowadzenie badania optycznej koherentnej tomografii plamki żółtej, czyli badania OCT. Badanie to pozwala uzyskać bardzo precyzyjny obraz plamki żółtej i wykryć bezobjawowe uszkodzenia na bardzo wczesnym etapie. W badaniu OCT okuliści poszukują pogrubienia siatkówki oraz płynu zlokalizowanego przede wszystkim śródsiatkówkowo lub podsiatkówkowo. Badaniem pomocniczym w diagnostyce cukrzycowego obrzęku plamki jest badanie angiografii fluoresceinowej, które pozwala wykryć miejsce nieszczelności naczyń krwionośnych, a także obszary niedokrwienia spowodowane uszkodzeniem naczyń.

Do objawów subiektywnych cukrzycowego obrzęku plamki można zaliczyć:

• obniżenie ostrości wzroku
• zniekształcenie obrazu (metamorfopsje)

W diagnostyce różnicowej cukrzycowego obrzęku plamki należy wskazać wiele schorzeń okulistycznych, których obraz w badaniu OCT może być zbliżony do cukrzycowego obrzęku plamki:

• retinopatia popromienna
• centralna retinopatia surowicza
• zakrzep żyły siatkówki
• pooperacyjny obrzęk plamki

Leczenie cukrzycowego obrzęku plamki obejmuje:

• prawidłowe leczenie cukrzycy
• podawanie zastrzyków z preparatów anty-VEGF wykonywanych przez wyszkolonego lekarza okulistę w specjalnym gabinecie zabiegowym, z zastosowaniem wcześniejszego znieczulenia gałki ocznej, dzięki czemu procedura nie wywołuje większego dyskomfortu
• laseroterapia siatkówki, która pomaga zmniejszyć przepuszczalność naczyń i zapobiegać utracie widzenia
• w niektórych przypadkach prowadzone jest leczenie operacyjne, takie jak witrektomia

Leczenie cukrzycowego obrzęku plamki to proces długotrwały. Podstawą jest prawidłowa kontrola glikemii i masy ciała, a także współpraca z lekarzem rodzinnym i diabetologiem. Efektywność leczenia zależy od odpowiedniego momentu wdrożenia terapii okulistycznej. Współczesna okulistyka pozwala na zachowanie widzenia u większości chorych pod warunkiem zastosowania terapii w odpowiednim momencie.

Kiedy przejść badanie okulistyczne?

• w momencie rozpoznania cukrzycy typu 2
• 5 lat po rozpoznaniu cukrzycy typu 1

Cukrzyca typu 1, tzw. młodzieńcza, jest związana z niedoborem insuliny i stosunkowo wcześnie daje objawy w postaci wzmożonego pragnienia (polidypsji), czy też nadmiernej dobowej ilości moczu (poliurii). W takiej sytuacji przed wdrożeniem leczenia z reguły nie dojdzie jeszcze do uszkodzenia drobnych naczyń siatkówki. W związku z tym powszechnie rekomenduje się, żeby badanie oczu u takich pacjentów przeprowadzić najpóźniej 5 lat od momentu rozpoznania, a następnie przynajmniej raz w roku.
Cukrzyca typu 2, tzw. dorosłych, wynika przede wszystkim z braku reakcji komórek na działanie insuliny. Najczęściej przebiega początkowo bezobjawowo i może przez wiele lat zostać nierozpoznana. W tym czasie może dojść do nieodwracalnego uszkodzenia drobnych naczyń siatkówki. Dlatego też pacjenci powinni przejść badanie okulistyczne niezwłocznie po rozpoznaniu cukrzycy typu 2.

Bibliografia:
https://eyewiki.aao.org/Diabetic_Retinopathy

https://eyewiki.aao.org/Diabetic_Macular_Edema