Alergia a oczy

Problemy związane z alergią są częstą przyczyną konsultacji w gabinecie okulistycznym. Szacuje się, że nawet 30-40% populacji ma dolegliwości wynikające z okulistycznych chorób alergicznych, a alergiczne zapalenie spojówek jest najczęstszą chorobą w tej grupie. Niestety, bardzo często zapaleniu spojówek towarzyszą inne, czasami poważniejsze alergiczne choroby oczu lub całego organizmu.

Należą do nich przede wszystkim:

• alergiczny nieżyt nosa
• wyprysk
• astma
• alergia pokarmowa
• eozynofilowe zapalenie przełyku

U wybranych pacjentów leczenie wymaga współpracy z alergologiem, immunologiem lub gastroenterologiem.

Alergiczne zapalenie spojówek

Spojówki stanowią cienką błonę pokrywającą gałkę oczną. Stan zapalny dotyczący tej części narządu wzroku jest częstą przyczyną bólu oka, nadmiernego łzawienia, zaczerwienienia oczu oraz obrzęku powiek. Wyróżniamy kilka rodzajów alergicznego zapalenia spojówek:

• ostre alergiczne zapalenie spojówek
• okresowe alergiczne zapalenie spojówek (sezonowe)
• całoroczne, czyli przetrwałe alergiczne zapalenie spojówek
• wiosenne zapalenie spojówek
• atopowe zapalenie spojówek
• zapalenie związane z noszeniem soczewek kontaktowych

W zależności od rodzaju alergicznego zapalenia spojówek mamy do czynienia ze schorzeniem błahym, samoograniczającym się (przejdzie samo!) lub z chorobą, która jest trudna w leczeniu i może doprowadzić do trwałego uszkodzenia wzroku. Większość przypadków alergicznego zapalenia spojówek wiąże się początkowo z podobnymi objawami alergicznymi: zaczerwienienie gałek ocznych, łzawienie oraz świąd oczu. W niektórych przypadkach objawy alergicznego zapalenia spojówek nasilają się wraz z rozwojem choroby i mogą doprowadzić do uszkodzenia struktur gałki ocznej istotnych dla procesu widzenia, w tym rogówki (przednia, przezroczysta część oka). Przyczyną alergicznego zapalenia spojówek, podobnie jak innych alergicznych chorób oczu, jest nadmierna, nieprawidłowa reakcja komórek odpornościowych na obce substancje, takie jak alergeny sezonowe – pyłki roślin, sierść zwierząt domowych, roztocza kurzu domowego czy składniki potraw.

Ostre alergiczne zapalenie spojówek

W przypadku ostrego zapalenia spojówek mamy do czynienia z nasiloną, ale krótkotrwałą reakcją alergiczną. Objawy pojawiają się nagle i obejmują świąd oczu, pieczenie oczu, zaczerwienienie oraz obrzęk powiek. W tym przypadku zmiany dotyczące spojówek ustępują w ciągu kilku godzin i nie wymagają leczenia. U pacjentów z ostrym alergicznym zapaleniem spojówek bardzo rzadko udaje się zidentyfikować czynnik sprawczy.

Okresowe alergiczne zapalenie spojówek

Okresowe alergiczne zapalenie spojówek, zwane też sezonowym, jest najczęściej związane z pyleniem roślin. Choroba ta pojawia się cyklicznie, o tej samej porze roku, najczęściej w okresie pylenia roślin. Łagodne przypadki nie wymagają leczenia, a w niektórych sytuacjach ulgę przynoszą leki bez recepty, w tym krople do oczu na alergię, najlepiej bez konserwantów, które pomagają utrzymać higienę oczu i powierzchni oka. Przypadki bardziej nasilone wymagają badania przez lekarza, który wykluczy inne, poważniejsze przyczyny zgłaszanych problemów. W takiej sytuacji leczenie farmakologiczne opiera się na zastosowaniu miejscowych leków przeciwhistaminowych lub przeciwzapalnych.

Przetrwałe alergiczne zapalenie spojówek

Przetrwałe alergiczne zapalenie spojówek jest wywoływane przez alergeny, z którymi mamy styczność niezależnie od pory roku, takie jak roztocza kurzu domowego czy sierść zwierząt domowych. Objawy alergiczne utrzymują się przez cały rok i często są mniej nasilone niż w okresowym alergicznym zapaleniu spojówek. Przewlekły stan zapalny w każdym przypadku wymaga badania przez lekarza i wdrożenia odpowiedniego leczenia, które może obejmować doustne leki przeciwhistaminowe oraz stosowanie sztucznych łez. W niektórych przypadkach wymagana jest współpraca między lekarzem okulistą oraz lekarzem alergologiem.

Wiosenne zapalenie spojówek

Wiosenne zapalenie spojówek występuje najczęściej w klimacie cieplejszym niż umiarkowany i dotyczy najczęściej nastoletnich chłopców. Mechanizm leżący u podłoża tej rzadkiej choroby jest inny niż w przypadku całorocznego lub okresowego alergicznego zapalenia spojówek. Przebieg tej choroby jest dużo cięższy, a leczenie wiosennego zapalenia spojówek ma na celu ograniczenie rozwoju zmian dotyczących rogówki, które mogą doprowadzić do trwałego uszkodzenia gałki ocznej. Objawy wiosennego zapalenia spojówek obejmują silny świąd oczu, pieczenie oczu, występowanie brodawek na spojówce powiek oraz zaburzenia wzrostu rzęs.

Atopowe zapalenie spojówek

Atopowe zapalenie spojówek jest najcięższą postacią alergicznego zapalenia spojówek i występuje najczęściej u osób w wieku 40-50 lat, zwłaszcza u chorych na atopowe zapalenie skóry. Objawy obejmują zmiany skórne wokół oczu, świąd oczu, pieczenie oczu, zespół suchego oka, a także występowanie brodawek na spojówce powiek i rogówki. Leczenie atopowego zapalenia spojówek wymaga często terapii miejscowej i ogólnoustrojowej, w tym stosowania leków przeciwalergicznych oraz sztucznych łez. Nieleczone może prowadzić do poważnych powikłań, w tym uszkodzenia wzroku.

Kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówek

Kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówek jest wywoływane przez bezpośredni kontakt błon śluzowych i skóry powiek z alergenami lub czynnikami drażniącymi, takimi jak substancje chemiczne, detergenty, kosmetyki pielęgnacyjne czy konserwanty. Objawy to świąd oczu, zaczerwienienie oczu, obrzęk powiek, wodnista wydzielina oraz zmiany skórne na powiekach. Leczenie polega na unikaniu alergenów, stosowaniu miejscowych leków przeciwświądowych, emolientów oraz sztucznych łez, a w cięższych przypadkach na zastosowaniu leków steroidowych pod kontrolą lekarza.

Diagnostyka różnicowa i testy alergiczne

Dokładna diagnostyka alergicznych chorób oczu wymaga zebrania wywiadu dotyczącego objawów alergicznych oraz wykonania testów alergicznych, które pozwalają na identyfikację konkretnego alergenu. Testy te mogą obejmować badania skórne lub pomiar swoistych IgE. Regularne przemywanie oczu solą fizjologiczną lub sztucznymi łzami pomaga łagodzić objawy i utrzymać higienę oczu.

Leczenie alergicznych chorób oczu

Leczenie alergicznych chorób oczu polega przede wszystkim na unikaniu alergenów oraz łagodzeniu uciążliwych objawów. W zależności od rodzaju i nasilenia choroby stosuje się miejscowe krople do oczu na alergię, doustne leki przeciwhistaminowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne, stabilizatory mastocytów oraz w cięższych przypadkach steroidy. Ważne jest także dbanie o higienę oczu i unikanie pocierania oczu, które może nasilić objawy i prowadzić do uszkodzeń powierzchni oka.

Bibliografia

La Rosa M, Lionetti E, Reibaldi M, et al. Allergic conjunctivitis: a comprehensive review of the literature. Ital J Pediatr. 2013;39:18. Published 2013 Mar 14. doi:10.1186/1824-7288-39-18

Butrus S, Portela R. Ocular allergy: diagnosis and treatment. Ophthalmol Clin North Am. 2005 Dec;18(4):485-92, v. doi: 10.1016/j.ohc.2005.07.007. PMID: 16314214

Singh RB, Liu L, Yung A, Anchouche S, Mittal SK, Blanco T, Dohlman TH, Yin J, Dana R. Ocular redness – II: Progress in development of therapeutics for the management of conjunctival hyperemia. Ocul Surf. 2021 Jul;21:66-77. doi: 10.1016/j.jtos.2021.05.004. Epub 2021 May 15. PMID: 34000363; PMCID: PMC8328932.

Yılmaz YC, Ipek SC, Ozer MD. Corneal and lens densitometry in patients with vernal keratoconjunctivitis. Int Ophthalmol. 2021 Aug;41(8):2667-2676. doi: 10.1007/s10792-021-01822-0. Epub 2021 Mar 22. PMID: 33754236; PMCID: PMC7983973.